Een groot aantal gemeenten ervaart dat in casuïstiek in de jeugdzorg vaak (echt)scheidingsproblematiek een rol speelt. Gemeenten hebben geen expliciete wettelijke taak op het gebied van relaties en (echt)scheidingen. Wel spelen ze een belangrijke rol in (het organiseren van) de hulpverlening voor kinderen en gezinnen en in het voorkomen van allerlei sociaal-maatschappelijke problematiek; onder andere vanuit de Wmo, Jeugdwet en Participatiewet. Significant Public heeft, in opdracht van de ministeries van Justitie en Veiligheid en Volksgezondheid, Welzijn en Sport, in kaart gebracht op welke manier gemeenten investeren in het onderwerp (echt)scheidingen en welke knelpunten en behoeften zij hebben. Dit deden we via een vragenlijst en verdiepende interviews. 45% van de Nederlandse gemeenten heeft onze digitale vragenlijst ingevuld.
Hoe investeren gemeenten in het onderwerp (echt)scheidingen?
- De meeste ondervraagde gemeenten zien de urgentie om te investeren in het onderwerp relaties en (echt)scheidingen. In vergelijking met ons eerdere onderzoek in 2021 hebben in 2024/2025 meer gemeenten een aanpak ontwikkeld en geïmplementeerd: een kwart van de ondervraagde gemeenten heeft een aanpak opgesteld en werkt aan borging, vergeleken met slechts 7% in 2021. Daarnaast werkt bijna de helft van de gemeenten aan een aanpak: 18% is bezig met de implementatie van plannen en 29% werkt aan een plan.
- De overige gemeenten hebben nog geen aanpak en zijn hier ook (nog) niet mee bezig. Dit betekent dat het voor de ondersteuning van inwoners een groot verschil kan maken in welke gemeente zij wonen.
- Opvallend is dat het aanbod van gemeenten – van preventieve inzet gericht op het in stand houden van relaties tot interventies gericht op complexe (echt)scheidingen – ook sterk uiteenloopt. Vaak biedt het lokale team hulp, is er een website met informatie over (echt)scheidingen en zijn er trainingen voor kinderen beschikbaar. Een deel van de gemeenten (ongeveer 40%) heeft een scheidingsloket met een inloopspreekuur, waar inwoners terechtkunnen met vragen over (echt)scheidingen. Verder bieden gemeenten soms ook: een digitaal scheidingsloket, webinars, begeleiding door de Gezinsadvocaat, beschikbaarheid van een Parentshouse, preventief aanbod gericht op ‘gezonde relaties’ en aanbod voor samengestelde gezinnen over stiefouderschap.
Waar lopen gemeenten tegenaan?
- De inzet van jeugdhulp is in veel (complexe echt)scheidingssituaties niet effectief omdat deze hulp met name is gericht op de kinderen in plaats van op het oplossen van het conflict tussen ouders (dat de oorzaak is van de problematiek). Daarnaast kunnen gemeenten ouders die gaan scheiden vanuit het vrijwillig kader niet verplichten om hulp (voor zichzelf) te accepteren als hun kinderen schade dreigen op te lopen.
- Gemeenten hebben geen structurele middelen voor de financiering van de aanpak voor relaties en (echt)scheidingen en financieren hun aanpak meestal vanuit middelen voor de Jeugdwet en Wmo. Op deze beleidsterreinen nemen tekorten toe en hierdoor is het onzeker of gemeenten kunnen blijven investeren in het onderwerp.
- Gemeenten vinden het moeilijk om meetbaar te maken hoe vaak (echt)scheidingsproblematiek een rol speelt in casuïstiek, wat nodig is om financiële investeringen te onderbouwen. Nog ingewikkelder is het om te bepalen of preventieve inzet mogelijk besparingen oplevert op jeugdhulp. Terwijl deze informatie zou bijdragen aan (lokale) politieke discussies over nut en noodzaak van preventie.
- Landelijk bestaan verschillende ontwikkelingen en visies op het onderwerp relaties en (echt)scheidingen (gemeenten werken vaak regionaal samen). Daarnaast ontbreekt de samenhang tussen onder andere de beleidsterreinen Jeugd, Wmo en Zorgverzekeringswet, wat de noodzakelijke integrale aanpak in de weg staat.
Meer weten?
Neem contact met ons op of lees het rapport hier.
Bijlage
Zie de kamerbrief
