Binnenkort mogen wij weer naar de stembus voor de Tweede Kamerverkiezingen. Hoewel het proces van het tellen van de stemmen zich in twee weken voltrekt, vergen verkiezingen veel voorbereiding voor de Kiesraad en gemeenten. Zeker sinds de invoering van de Wet nieuwe procedure vaststelling verkiezingsuitslagen (NPVV) is het organiseren van het proces van het tellen van de stemmen en vaststellen van de uitslag uitdagend. Significant Public evalueerde de NPVV in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
De NPVV is per 1 januari 2023 ingevoerd om het proces van het vaststellen van verkiezingsuitslagen transparanter en beter controleerbaar te maken, en het aantal telfouten te verminderen. Belangrijke onderdelen zijn onder meer de instelling van gemeentelijke stembureaus met een controlerende taak en de mogelijkheid voor burgers om melding te maken van vermeende fouten.
De ruggengraat van ons onderzoek was de beleidstheorie. De beleidstheorie geeft weer hoe de verschillende onderdelen van het beleid de doelen van de NPVV beogen te realiseren en welke aannames daaraan ten grondslag liggen. Op basis van deze theorie en met eerder uitgevoerde evaluaties in het achterhoofd zijn we het gesprek aangegaan met stakeholders in de uitvoering: coördinatoren van het centraal stembureau (CSB), hoofdstembureaus en gemeentelijk stembureaus (GSB’s) tijdens de verschillende verkiezingen onder de NPVV. We hebben knelpunten opgehaald en verbetermogelijkheden afgewogen tegen de beleidsdoelen van de NPVV.
Uit de evaluatie blijkt dat de NPVV de transparantie en controleerbaarheid van het verkiezingsproces vergroot. Ook dragen de nieuwe controlerende taken van de gemeentelijk en centraal stembureaus bij aan het verminderen van telfouten. Dit staat echter tegenover een aanzienlijke toename van de uitvoeringslast. Hoewel betrokkenen het van groot belang achten om een zo betrouwbaar mogelijk telresultaat op te leveren, ontstaan er op lokaal niveau ook work arounds om het proces uitvoerbaar te houden.
Bij een groot aantal blanco of ongeldige stemmen, of verschillen tussen het aantal kiezers en het aantal getelde stemmen, kan een hertelling verplicht zijn. Wanneer zij daar goede redenen voor hebben, kunnen gemeentelijk stembureaus ervoor kiezen om niet te hertellen. Gemeenten zijn zich niet altijd bewust van deze discretionaire bevoegdheid.
De formulieren waarop de uitslagen worden genoteerd (processen-verbaal en corrigenda) sluiten onvoldoende aan bij de gang van zaken op de stembureaus. Het invullen is lastig en kost veel tijd.
Burgers kunnen een melding doen wanneer zij vermoeden dat er tijdens het tellen een fout is gemaakt. Het administratieve proces dat gemoeid gaat met het onderzoeken van deze meldingen, kan eenvoudiger.
Neem contact met ons op of lees het rapport.