De gemeenteraadsverkiezingen van 2026 zijn het ijkmoment voor gemeenten om koers te bepalen: welke keuzes maken we voor onze jeugd, voor inwoners die afhankelijk zijn van ondersteuning, voor nieuwkomers? Gemeenten staan aan de lat om de maatschappelijke opgaven in het sociaal domein aan te pakken. Sommige uitdagingen zijn lokaal heel verschillend, en vereisen een specifieke aanpak. Andere opgaven zijn eerder een lokale vertaling van bredere landelijke ontwikkelingen, waarvan we er ook een aantal teruglezen in het coalitieakkoord ‘Aan de slag’.
Bij Significant werken we dagelijks met gemeenten aan precies deze vraagstukken. We noemen in dit stuk een aantal voorbeelden. We onderzoeken wat werkt, ondersteunen bij beleid en implementatie en helpen om (nieuwe) ambities te vertalen naar uitvoerbare oplossingen. Op weg naar een beter sociaal domein. Significant beter.
Het coalitieakkoord legt rondom jeugdhulp sterk de nadruk op preventie: problemen vroeg herkennen, gezinnen ondersteunen voordat de druk te groot wordt en jeugdigen een stabiele basis bieden. En dat onder strakker wordende financiële kaders. Hoe vertaal je dat naar lokaal beleid?
In onze projecten ondersteunen we gemeenten daarbij. In gemeente Pekela ontwikkelden we een uitvoeringplan met concrete interventies om het lokale (basis)ondersteuningsaanbod voor jeugdigen en gezinnen te versterken. Zo krijgt de gemeente meer grip op de stijging van (specialistische)de jeugdzorgkosten. Ook ondersteunen we onder meer de regio Haaglanden bij de herziening van de regionale jeugdzorg en helpen bij de af- en ombouw van JeugdhulpPlus. Samen met de VNG ontwikkelen we een klinische voorziening voor jeugdhulp in strafrechtelijk kader.
Landelijk onderzochten we hoe gemeenten omgaan met (echt)scheidingen, een onderwerp dat vaak een langdurige impact heeft op kinderen. Dit onderzoeksproject bracht in beeld waar gemeenten tegenaanlopen in de aanpak van de gevolgen van (echt)scheidingen. Ook gezinshuizen spelen een rol op het domein van Jeugdzorg. Om te zien waar jeugdigen terecht kunnen, We brachten de landelijke spreiding van gezinshuizen in Nederland in kaart.
Naarmate onze samenleving vergrijst, worden Wmo‑ondersteuning, dagbesteding en hulpmiddelen steeds belangrijker. Het coalitieakkoord benadrukt de noodzaak dat voorzieningen toegankelijk en financieel houdbaar blijven.
De gemeente Nunspeet hielpen we bij het inrichten van dagbesteding als algemene voorziening waarmee dagbesteding laagdrempeliger en toegankelijker wordt. Verder hebben we aanbevelingen gedaan om de ervaringen van gemeenten met hulpmiddelendienstverlening (en daarbij horende convenanten) te verbeteren. De meeste gemeenten handelen volgens de afspraken, maar de samenwerking met Wlz-instellingen kan nog beter. De regio Rijk van Nijmegen hebben we ondersteund bij het opnieuw contracteren van Wmo-hulpmiddelen aan inwoners. En in Arnhem hebben we geadviseerd over de bekostiging en contractering van gebiedsgerichte wijknetwerken.
Daarbij moet de zorg natuurlijk terechtkomen bij de inwoners die het nodig hebben. Met het Beleidskader Wmo‑toezicht gaven we gemeente Sittard-Geleen handvatten om hun verantwoordelijkheid op het vlak van toezicht steviger in te richten. Ook werken we in opdracht van het ministerie van VWS aan een beleidskader voor handhaving binnen het Wmo-toezicht. Verder werken we in opdracht van het ministerie van VWS aan een landelijke standaardproductcodelijst voor hulpmiddelen, zodat het geld zoveel mogelijk naar de zorgverlening gaat in plaats van naar administratieve lasten.
Werken moet lonen, en wie niet kan werken mag vertrouwen op een stelsel van sociale zekerheid. Het kabinet koerst erop dat meer mensen werk vinden vanuit de Participatiewet, en werkt aan het borgen van financiële weerbaarheid.
In het landelijke onderzoek Gemeentelijke re-integratiedienstverlening in beeld lieten we zien hoe gemeenten hun dienstverlening vormgeven — met oog voor budgetten, lokale keuzes, instrumenten en doelgroepenfocus, en brachten we de knelpunten kaart. Ook keken we in een eerder onderzoek naar de doelgroep beschut werk, en doken we in de vraag hoe gemeenten de verdiencapaciteit van werknemers beter kunnen benutten. Daarmee geven we gemeenten praktische handvatten om te borgen dat er (blijvend) kwalitatief goed werk is voor deze mensen.
Ook individuele gemeenten helpen we op weg. Gemeente Tilburg wil met Tilburg Investeert in Perspectief (TiiP) meer inwoners naar vermogen mee laten doen. Daarbij zet Tilburg nadrukkelijk in op participatie naast re-integratie, beter passende ondersteuning die aansluit op de leefwereld van inwoners en intensievere samenwerking met partners in het sociaal domein. Wij onderzochten de effecten daarvan en de lessen die daaruit te leren zijn. Voor Midden-Groningen brachten we in kaart hoe het minimabeleid inwoners beter kan bereiken en ondersteunen. Onze evaluatie gaf concrete beleidsadviezen die de inwoners meer perspectief bieden.
“Sneller meedoen” is een duidelijke ambitie van het nieuwe kabinet. Dat betekent: taal, werk en begeleiding zo vroeg mogelijk inzetten — en gemeenten in een regierol.
Precies die thema’s komen terug in ons werk. We brachten in kaart hoe gemeenten de tweede fase van de Wet inburgering 2021 vormgeven. We verzamelden inzichten bij zeven gemeenten, die we bundelden in een uitgebreid onderzoek naar wat werkt in de praktijk. Ook onderzochten we voor de gemeente Amsterdam wat vroeg starten met inburgering en participatie oplevert voor nieuwkomers én de gemeente. Het blijkt maatschappelijk goed renderend beleid. Daarnaast hebben we voor de gemeente ’s-Hertogenbosch (WeenerXL) uitgezocht wat de ervaringen en succesfactoren waren van Werktaal XL, een aanpak waarin taalverwerving en werktoeleiding hand in hand gaan.
Gemeenten die hun inkoopstrategie willen aanscherpen, gaven we concrete tips en aanbevelingen om de Leerroutes inburgering slimmer in te kopen. Deze adviezen komen voort uit onze inmiddels jarenlange ervaring met de Marktmonitor Inburgering, die een breed overzicht biedt van hoe de match tussen vraag en aanbod zich ontwikkelt op het vlak van inburgering.
Herstel van vertrouwen is een nadrukkelijke wens van het nieuwe kabinet. De toeslagenaffaire heeft enorme impact gehad op Nederlanders; ook gemeenten zijn nodig om dit vertrouwen te herstellen.
Wij brachten in kaart wanneer een ouder in de bijstand recht heeft op kinderopvangtoeslag. Het blijkt dat gemeenten worstelen met de complexe regelgeving op dit vlak, terwijl wel of geen KOT directe en forse gevolgen heeft voor gezinnen. Daarnaast onderzochten we hoe gemeenten omgaan met de afbouw van brede ondersteuning voor gedupeerde ouders van de toeslagenaffaire. De inzichten uit ons onderzoek laten zien welke dilemma’s spelen en welke keuzes gemeenten helpen om toekomstbestendig te blijven werken aan vertrouwen. Dit blijft urgent en actueel, en daarom voeren we ook een vervolgonderzoek voor de VNG uit op dit vlak.
Wat al deze thema’s gemeen hebben? Ze vragen om een overheid die bewust blijft leren, die begrijpt dat beleid en uitvoering twee kanten van dezelfde medaille zijn en die oplossingen wil die niet alleen goed klinken, maar ook goed werken.
Dat is precies waar we bij Significant elke dag aan bijdragen: door onderzoek, strategisch advies en uitvoeringskracht te verbinden en samen met gemeenten te werken aan concreet resultaat. Maak gebruik van onze expertise! Wij helpen gemeenten graag om het sociaal domein Significant beter te maken.
Wilt u meer weten over onze projecten en wat Significant voor uw gemeente kan betekenen? Neem dan gerust contact met ons op.