Onderzoek naar optimalisatie van beschut werk: hoe benutten we verdiencapaciteit beter?

Gemeenten en sociaal ontwikkelbedrijven staan samen voor een belangrijke maatschappelijke opgave: het organiseren van  werk voor mensen die niet zelfstandig bij een reguliere werkgever kunnen werken. Oftewel: het organiseren van de voorziening beschut werk. Beschut werk biedt deze groep een waardevolle kans op arbeidsparticipatie, maar de uitvoering is complex. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid vroeg Significant om te onderzoeken hoe de verdiencapaciteit van beschut werkers beter kan worden benut. Het doel: een toekomstbestendige uitvoering van beschut werk.

Waarom dit onderzoek?

Uit eerder onderzoek bleek dat de kosten voor beschut werk structureel hoger liggen dan de beschikbare subsidies. De oorzaak? De netto toegevoegde waarde (NTW) van de doelgroep beschut werk is vaak lager dan wat de loonwaarde, die de basis vormt voor de loonkostensubsidie (LKS) aangeeft. Dit speelt met name bij de doelgroep beschut werk werkzaam in de werksoort ‘ beschut binnen’. Dit levert financiële tekorten op bij sociaal ontwikkelbedrijven. Hoe kunnen we dit verbeteren zonder de maatschappelijke waarde van beschut werk uit het oog te verliezen?

Onze aanpak

We voerden casestudies uit bij twaalf sociaal ontwikkelbedrijven en private uitvoerders. We spraken zowel met stakeholders binnen de bedrijven als stakeholders gerelateerd aan de bedrijven ( gemeenten, UWV en loonwaardedeskundigen) Ook spraken we met doelgroep beschut werk zelf over hun ervaringen. Zo kregen we een rijk beeld van de praktijk en de knelpunten in het huidige stelsel.

Belangrijkste inzichten

• Afschaffen van loonwaardemeting of aanpassen van de loonwaardemeting voor beschut werk. De loonwaardemeting functioneer niet goed bij functies voor beschut werk, met name bij de werksoort ‘beschut binnen’
  • Mede op basis van dit rapport heeft het ministerie van SZW een forfaitaire LKS voor beschut werk aangekondigd in de voorjaarsnota van 2025. Deze wordt naar verwachting structureel ingevoerd per 1 januari 2028. Hiermee is de loonwaardemeting voor beschut werk niet meer nodig.
• Loonwaarde als criterium bij de indicatiestelling van beschut werk? Niet wenselijk. Het meten van loonwaarde bij indicatiestelling is praktisch onuitvoerbaar en kan leiden tot uitsluiting van kandidaten.
• Het beter benutten van de verdiencapaciteit van de doelgroep beschut werk vraagt om slimme keuzes in werksoorten en bedrijfsvoering. Werk met een hogere economische waarde – zoals assemblage, catering of detachering – biedt kansen.
• Begeleiding van de doelgroep beschut werk blijft cruciaal, niet om loonwaarde te verhogen, maar om uitval te voorkomen en continuïteit te waarborgen.
• Samenwerking in de regio is noodzakelijk om schaal en diversiteit in werksoorten te realiseren.

Ons advies

Significant adviseert een integrale strategie waarin gemeenten, sociaal ontwikkelbedrijven, UWV en opdrachtgevers samenwerken. Denk aan:

• Het ontwikkelen van een toekomstbestendige regionale aanpak.
• Investeren in acquisitiekracht en langdurige partnerships met werkgevers.
• Uniforme praktijkobservaties voorafgaand aan indicatiestelling.
• Het verbeteren van het imago van beschut werk, vooral onder jongeren.

De rol van Significant

Wij brachten niet alleen cijfers en trends in beeld, maar ook concrete aanbevelingen en inspirerende praktijkvoorbeelden. Ons onderzoek helpt gemeenten en sociaal ontwikkelbedrijven om keuzes te maken die bijdragen aan een inclusieve arbeidsmarkt én een gezonde bedrijfsvoering.

Samen vooruit

Beschut werk is meer dan een financiële opgave: het biedt mensen perspectief en draagt bij aan een inclusieve samenleving. Wil je weten hoe jouw organisatie kan inspelen op deze inzichten? Lees het volledige rapport hier of neem contact met ons op.