Landelijk onderzoek laat zien dat een ongeveer één op de twintig Nederlanders discriminatie op de arbeidsmarkt ervaart, onder andere bij werving en selectie. In 2023/2024 is, met de Wet toezicht gelijke kansen bij werving en selectie, een poging gedaan de Nederlandse Arbeidsinspectie bevoegdheden te geven voor het tegengaan van arbeidsmarktdiscriminatie (discriminatie tijdens het werving- en selectieproces). De wet is echter verworpen en de bevoegdheden van de Nederlandse overheid voor toezicht en handhaving op het gebied van arbeidsmarktdiscriminatie zijn beperkt.
In opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) onderzocht Significant Public een aantal andere mogelijkheden in de aanpak van arbeidsmarktdiscriminatie: de inzet van mystery guest-onderzoek, praktijktesten en naming en shaming. Met het onderzoek gaven we inzicht in de effectiviteit van deze instrumenten voor toezicht en handhaving op arbeidsmarktdiscriminatie. Ook formuleerden we beleidsopties voor SZW voor mogelijkheden om met deze instrumenten bij te dragen aan een eerlijke en inclusieve arbeidsmarkt.
Leren van experts en ons buurland
Voor dit onderzoek interviewden wij experts van Nederlandse organisaties die zich bezighouden met (arbeidsmarkt)discriminatie. Ook spraken wij met twee Belgische experts om te leren van de vooruitstrevende aanpak van ons buurland. Vervolgens organiseerden wij experttafels om enkele beleidsopties te bespreken met de geïnterviewde experts en een aantal belangrijke stakeholders.
Wat houden mystery guest-onderzoek, praktijktesten en naming en shaming in?
- Mystery guest-onderzoek geeft inzicht in de intentie om te discrimineren door het stellen van een discriminerende vraag. Deze methode kan alleen worden ingezet voor het onderzoeken van tussenpersonen of dienstverlenende organisaties, zoals een uitzendbureau. Meestal wordt mystery guest-onderzoek ingezet in de vorm van mystery calls. Acteurs bellen dan een bedrijf op en stellen de vraag of het mogelijk is om kandidaten te werven voor een vacature en daarbij een bepaalde groep uit te sluiten, zoals mannen of mensen met een migratieachtergrond.
- Praktijktesten toetsen discriminerend gedrag door te onderzoeken of quasi-identieke kandidaten ongelijk worden behandeld. Met praktijktesten kun je daadwerkelijk discriminerend gedrag onderzoeken en aantonen. Praktijktesten worden vaak ingezet in de vorm van correspondentietesten: quasi-identieke schriftelijke reacties van kandidaten op een vacature. Deze testen stellen objectief vast of er binnen een bepaalde sector discriminatie plaatsvindt of niet.
- Naming is publiceren over de uitkomst van controles die zijn uitgevoerd bij organisaties. Shaming is openlijk bekritiseren van een organisatie met als doel gewenste (gedrags)verandering.
Wat kan de inzet van mystery guest-onderzoek, praktijktesten en naming en shaming opleveren?
- Wij concluderen dat mystery guest-onderzoek en praktijktesten waardevolle instrumenten kunnen zijn om arbeidsmarktdiscriminatie bloot te leggen en tegen te gaan. Zo heeft de uitvoering van praktijktesten als toegevoegde waarde dat deze onderzoeksmethode informatie oplevert over het voorkomen van arbeidsmarktdiscriminatie op het niveau van sectoren en van organisaties. En biedt deze informatie weer aanknopingspunten om over het onderwerp in gesprek te gaan met organisaties.
- De huidige wettelijke kaders bieden echter onvoldoende basis voor proactief toezicht en handhaving.
- Experts zijn van mening dat shaming bij arbeidsmarktdiscriminatie ongewenst is, mede omdat discriminatie vaak onbewust en onbedoeld plaatsvindt. Juist wanneer niet bewust is gediscrimineerd leidt shaming tot weerstand en staat het positieve gedragsverandering in de weg.
Meer weten?
- Neem contact met ons op of lees het rapport hier.
- Link naar kamerbrief
