Sinds 2017 moedigt het Rijk leveranciers aan om misstanden op het gebied van arbeidsomstandigheden, mensenrechten en milieu aan te pakken. Leveranciers in risicocategorieën moeten hun toeleveringsketen in kaart brengen en maatregelen nemen om misstanden te voorkomen. Significant Synergy en de gedragsveranderingsexperts van MindPact hebben onderzocht hoe selectie- en gunningscriteria in aanbestedingen leveranciers effectiever kunnen aanzetten tot actie. Ook hebben wij bekeken hoe het Rijksinkoopbeleid de toepassing hiervan kan stimuleren en welke meetbare doelen gesteld kunnen worden.
Het huidige beleidskader van het Rijk identificeert acht risicocategorieën waarin misstanden waarschijnlijk zijn. Leveranciers moeten zich conformeren aan de OESO-richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen en gepaste zorgvuldigheid toepassen. Dit proces, bekend als Internationale Sociale Voorwaarden (ISV), omvat zes stappen om inzicht te krijgen in de toeleveringsketen, maatregelen te nemen en deze processen vast te leggen in organisatiebeleid.
Ons onderzoek, gebaseerd op documentenstudie, interviews en simulaties, toont aan dat bedrijven effectiever tot actie worden aangezet wanneer het Rijk ISV via uitvoeringsvoorwaarden of gunningscriteria in het inkoopproces meeneemt. De toepassing van ISV verschilt per sector, onderwerp en aanbesteding. Daarom adviseren wij flexibiliteit in het beleid om maatwerk toe te passen dat past bij de ambitie.
Om ISV als gunningscriterium binnen het Rijk te stimuleren, hebben wij verder verschillende acties en instrumenten gedefinieerd. Gedragsverandering vereist motivatie, vermogen en triggers. Wij hebben vijf factoren geïdentificeerd: kennis, capaciteit, verplichting, urgentie en controle en evaluatie. De uitgevoerde simulaties tonen aan dat de kans op gedragsverandering het grootst is wanneer het Rijk deze factoren integraal in beleid vertaalt.
Wij hebben met veel plezier aan dit onderzoek gewerkt en het eindrapport is inmiddels aangeboden aan de Tweede Kamer.